Is het onderzocht met de scanning-tunneling-microscoop of het periodiek systeem van Mendelejev klopt?

Antwoord

Aan het periodiek systeem wordt al honderd jaar door geen enkele chemicus nog getwijfeld. Integendeel, het werd meteen begroet als een grote doorbraak. Al wat we intussen te weten gekomen zijn over hoe atomen intern in elkaar zitten, bevestigt dat alleen maar. Je moet al behoorlijk geniaal - of compleet getikt - zijn om een ander systeem te bedenken dat ook de waarnemingen dekt. Ik heb twintig jaar in de wetenschapsjournalistiek doorgebracht, en dan zie je wel wat exotische berichten uit de franje van de wetenschap passeren, maar ik heb nooit meegemaakt dat iemand Mendelejev in twijfel trok (Einstein des te meer).

Met de tunnel-microscoop kun je atomen 'zien', maar dat je vertelt je niet veel meer dan hoe ze zich in de ruimte naast elkaar schikken. Dat zegt onrechtstreeks wel wat over hoe ze zich chemisch gedragen - een benzeenmolecule blijkt inderdaad meer van een ring weg te hebben dan van zes losse bollen, compleet in overeenstemming met de verwachting. Wat alleen maar bevestigt dat de elektronenstructuur van de koolstofatomen in die benzeenring is wat we al lang weten dat die is: degene die in de tabel van Mendelejev beschreven staat.

De regels die beschrijven hoe een atoom intern in elkaar zit, en die leiden tot de rangschikking van Mendelejev, voorspellen ook het bestaan van een reeks atomen die op aarde niet voorkomen. Omdat ze, geheel volgens die regels, zo onstabiel zijn dat ze in een fractie van een seconde uit elkaar vallen. Met kernreactoren en deeltjesversnellers, bronnen van hoge energie, kun je atomen en brokken van atomen zo fel tegen elkaar smakken dat ze versmelten tot een nieuw atoom, dat zich dan netjes gedraagt zoals zijn aantal protonen, neutronen en elektronen voorschrijft. Voor een reeks superzware atomen is het nog nooit gelukt om ze te maken (of juister, om ze waar te nemen in de heksenketel van deeltjes na zo'n botsing). Sommigen geloven dat een paar van die superzware atomen, eens gemaakt, redelijk stabiel zouden moeten zijn (seconden in plaats van microseconden), terwijl anderen dat betwijfelen. Maar dat is de enige, en uiterst minieme, marge die nog op onze kennis van de atoomstructuur zit. En ze trekt zeker de fundamenten van die kennis niet in twijfel.

Kortom: geen hond die eraan denkt om na te gaan of de Tabel van Mendelejev 'klopt', niet met een tunnelmicroscoop en niet met andere middelen. Je gaat toch ook niet uitzoeken of mensen twee voeten en twee armen hebben?