Soms kan een individu zowel ADHD als autisme hebben. Hebben ze dan dezelfde genetische oorzaken?

Antwoord

Beste Amanda,

Hoewel lange tijd werd aangenomen dat ADHD en autisme niet samen konden voorkomen in één persoon, bleek dit niet overeen te komen met wat clinici in hun dagelijkse praktijk vaststelden. ADHD en autisme kunnen wel degelijk samen verschijnen in 1 persoon en vaak ook binnen families. Gevolg van dit relatief recente inzicht is dat er op dit moment over de hele wereld vele studies lopen om het samen voorkomen van ADHD en autisme nader te onderzoeken. Antwoorden op de vele vragen zullen in de komende jaren dan zeker ook met meer en meer zekerheid kunnen beantwoord worden.

Wat weten we dan wel al? Het is duidelijk dat zowel ADHD als autisme afzonderlijk niet noodzakelijk door 1 gen worden veroorzaakt. Veeleer is er sprake van meerdere risico-genen die samen de kans op het verschijnen van een stoornis doen toenemen. Of een stoornis dan effectief ook nog zal verschijnen wordt mede bepaald door gunstige of ongunstige omgevingsfactoren (bv. zuurstoftekort tijdens de bevalling, gestructureerd en consequent opvoedingsklimaat).

De aanwezigheid van één of meerdere risico-genen in een persoon kan zich uiten in de aanwezigheid van specifieke probleemclusters in het gedrag bv. een probleem met sociale of cognitieve zelfcontrole, een probleem met georganiseerd tewerk gaan. Zowel ADHD als autisme bestaan uit een combinatie van dergelijke probleemclusters. Zo zien we bv. in geval van ADHD dat de klachten van aandachstekort, hyperactiviteit en impulsiviteit het gevolg zijn van problemen met het voldoende reageren van hersenregio's die instaan voor zelfcontrole. Een tweede probleemcluster houdt in dat personen met ADHD ook op een andere manier gemotiveerd zijn: vaker dan anderen zullen zij kiezen voor een kleine, onmiddellijke beloning boven een grotere maar uitgestelde beloning. Dit laatste verklaart waarom zij soms impulsieve keuzes lijken te maken om wachtsituaties te vermijden. Ook voor autisme bestaan er enkele typerende probleemclusters. ADHD en autisme delen enkele van die probleemclusters ook (bv. andere motivatie-stijl).

Op dit moment heeft men nog geen 100% zekerheid over risico-genen die ADHD en autisme gemeenschappelijk hebben. Wat echter wel zeer aannemelijk is, is dat een gemeenschappelijke probleemcluster (zoals andere motivatie-stijl) veroorzaakt zal worden door dezelfde risico-genen. Als dit laatste door verder onderzoek meermaals kan aangetoond worden, dan zou dit dus betekenen dat (probleemclusters van) ADHD en clusters enkele gemeenschappelijke risico-genen hebben. Echter, het zou dan slechts gaan over een beperkt aantal risico-genen en zeker niet alle risico-genen omdat ADHD en autisme nu eenmaal niet alle probleemclusters gemeenschappelijk hebben. Definitieve antwoorden vallen dus pas te verwachten wanneer er meer onderzoeksresultaten beschikbaar worden gesteld.

Dieter Baeyens