betreft de stemplicht. Kan ik me aanmelden zonder een stem uit te brengen. Kwil ook niet dat mijn stem dan automatisch gaat naar de meest stemkrijgende partij. kwil gewoon geen stem uitbrengen...

Antwoord

Beste mevr. Lemmens

U bent niet de enige die met die vraag zit. Gelukkig wordt zowel op de verkiezingswebsite van de overheid als in populaire media aandacht besteed aan deze vraag. Ook op deze website werd ze al eens beantwoord door dr. Bram Wauters (zie vraag 10366 Kort antwoord: u kan zondag gaan stemmen zonder een stem uit te brengen, en dat heet dan "blanco stemmen" (u kan daar effectief voor kiezen op de stemcomputers, of op oude biljetten door gewoon niets in te vullen). Een blanco stem telt niet mee in het uiteindelijke kiesresultaat en bij de uiteindelijke zetelverdeling.

Hieronder even de letterlijke tekst van de federale overheid (waarbij de bepaling tevens geldig is voor de regionale en Europese verkiezingen):
"Blanco stemmen en ongeldige stemmen worden niet meegeteld bij de verdeling van de zetels over de partijen.  Deze stemmen worden dus totaal genegeerd bij de zetelverdeling en geen enkele partij kan er een beroep op doen.  Bijgevolg worden uitsluitend de stembiljetten met geldige stemmen voor de diverse lijsten in rekening gebracht voor de zetelverdeling." (Link vindt u onderaan)

Politocoloog Kris Deschouwer(VUB) heeft dezelfde vraag iets uitgebreider beantwoord op de website van de VRT nieuwsredactie (link vindt u onderaan). Ook daar is zijn stelling dat met een blanco stem eigenlijk niets "gebeurt", aangezien het niet aanzien wordt als een "geldige stem" met betrekking tot het tellen van de stemmen. De telling van de stemming heeft dus enkel betrekking op die stemmen waar informatie in staat met betrekking tot partij X of persoon Y. De gedachte dat een blanco stem een stem voor de meerderheid is, is volgens mr. Deschouwer dan ook "een hardnekking misverstand": "wie niet stemt of niet geldig stemt, stemt niet en laat het aan de andere kiezers over om te bepalen welke partijen en kandidaten veel of weinig stemmen zullen krijgen".

Vooral deze laatste zin is belangrijk, want paradoxaal genoeg blijft een stem zonder gevolg wel niet helemaal zonder gevolgen. Laat ik dit duidelijk maken met een hypothetische situatie. Stel in een sterk vereenvoudigd model dat er 100 stemmen worden uitgebracht (= 100 mensen zijn effectief gaan stemmen), waarbij men kan kiezen tussen 3 verschillende partijen A, B en C. Stel nu dat 5 van deze 100 kiezers gekozen hebben om blanco te stemmen. Dit zorgt voor een volgende mogelijke verdeling van de kiesintentie:
A: 50 stemmen = 50% van de uitgebrachte stemmen
B: 30 stemmen = 30% van de uitgebrachte stemmen
C: 15 stemmen = 15% van de uitgebrachte stemmen
Blanco: 5 stemmen = 5% van de uitgebrachte stemmen

Hoewel er in de bovenstaande situatie 100 mensen zijn gaan stemmen zijn, zijn er volgens de kiesprincipes slechts 95 geldige stemmen (de 5 blanco stemmen worden gewoonweg niet meegeteld in het totaal). Dit zorgt uiteindelijk voor de volgende procentuele verdeling van het kiesresultaat:
A: 50/95 stemmen = 52,6% van de geldige stemmen
B: 30/95 stemmen = 31,6% van de geldige stemmen
C: 15/95 stemmen = 15,8% van de geldige stemmen

De 5 blanco stemmen tellen dan wel niet mee, ze hebben dus wel een gevolg - u kan zien dat de 5% die zij vertegenwoordigden in het totaal uitgebrachte stemmen (in de kiesintentie) in zekere zin is "verdeeld" over de partijen A, B en C ongeveer naargelang het aandeel dat deze partijen hebben in de stemmen, en dit doordat enkel de geldige stemmen (95 in aantal) worden aanzien als het "totaal" (100%). En enkel dit laatste totaal vormt het kiesresultaat, waarop de zetelverdeling zal worden gebaseerd (het procentueel aantal zetels dat een partij krijgt komt ongeveer overeen met haar procentueel aandeel in het totaal geldige stemmen). Partij A krijgt dan bijvoorbeeld ongeveer 52,6% van de zetels, hoewel "slechts" 50% van de kiezers specifiek gekozen heeft voor partij A.

Een blanco stem komt dus concreet neer op de volgende boodschap: "ik wens niet mee te kiezen uit het aanbod / het interesseert mij niet / voor mij is het allemaal eender / laat de andere mensen het kiesresultaat maar bepalen / ik wens niet voor of tegen een partij te stemmen". Met uw blanco stem gebeurt dus absoluut niets! Die wordt dus niet als "een stem voor partij X of persoon Y" geïnterpreteerd. Uw stem wordt niet bijgeteld bij de "meest stemkrijgende partij", zoals u vreest - daar hoeft u helemaal niet mee in te zitten. Maar, de andere, echt geldige stemmen worden allemaal ietsje "zwaarder" dan ze zouden kunnen zijn indien uw blanco stem wel "geldig" was geweest - dat is het letterlijke gevolg van "laat de andere mensen maar kiezen", en daar zal u vrede mee moeten nemen. De gevolglijke boodschap van uw blanco stem is dan ook: "ik heb er geen probleem mee dat de andere, geldige stemmen het uiteindelijke kiesresultaat en de zetelverdeling bepalen, ongeacht voor welke partijen gekozen werd". Als u echter van mening bent dat bepaalde partijen zeker niet een zetel verdienen, of een bepaalde partij zeker wel, stem dan liever wél geldig - want alleen zo bent u volledig zeker van het effect van uw kiesintentie. Soms betekent dat kiezen voor de minst slechte keuze.

Links
- U stemt blanco of ongeldig? Weet wat u doet
- Voor de kiezer (u vindt de vraag omtrent blanco stemmen onder "Kiesverrichtingen")