Bart Fransen: ‘Leren uit het verleden’

Inzoomen op een glinsterend juweel, een minzame lach of de plooi in een gewaad: de digitale expo Facing van Eyck bracht ons dichter dan ooit bij de iconische schilderijen van Jan van Eyck. Curator Bart Fransen (KIK) speelde een sleutelrol in het verzamelen en ontsluiten van de werken.

Op welk moment besloot u uw onderzoek met een breed publiek te willen delen?

‘De afgelopen zes jaar hebben we met een bestelwagen vol onderzoeksapparatuur de wereld rondgereisd. Alle werken van Jan van Eyck die we op ons pad kruisten hebben we onderzocht met diverse technieken voor wetenschappelijke beeldvorming. De verzamelde data dienen voor ons onderzoek, maar bij elk museumbezoek groeide het besef dat ook het brede publiek weleens door een microscoop wil kijken en Van Eycks techniek en voorbereiding onder de verflaag wil zien. Die microkosmos, die wij met de expo Facing van Eyck ontsloten, was voor de meesten een onthulling. Van Eyck is als de zee: iedereen kent zijn werk wel aan de oppervlakte, maar als je in zijn oeuvre duikt ontdek je een compleet andere wereld.’

Wat is voor u het voornaamste doel van een communicator?

‘Goede wetenschapscommunicatie is zoals die van een goede prof in een hoorcollege: je moet niet zozeer je kennis projectief overbrengen, maar je publiek verwonderen. Vervolgens moet je je publiek ertoe aanzetten zelf goed te kijken, analyseren, na te denken, onderzoek te voeren en in actie te schieten.’

Wat is de grootste uitdaging bij het communiceren over uw onderzoeksdomein?

‘Een uitdaging bij elke communicatie over geschiedenis is om je 21ste-eeuwse bril te kunnen afzetten. Je hebt een andere manier van kijken nodig. Om Van Eyck goed te begrijpen zou je eigenlijk alle kunst gemaakt ná 1441 moeten verwijderen uit je geheugen. Maar onze cultuur is overrompeld met beelden. We nemen amper nog de tijd om goed te leren kijken.’

Waarover zou het publiek dringend meer moeten weten?

‘Over het verleden uiteraard! Er vallen zoveel lessen uit te trekken, en toch gebeurt dat amper. Een grote misvatting die onze arrogante houding ten opzichte van geschiedenis kenmerkt, is dat kennisevolutie lineair zou zijn en dat we vandaag meer zouden weten dan vroeger. Dat klopt niet. Alleen al wie oude schilderkunst, recepten en technieken bestudeert weet dat er enorm veel kennis verloren is gegaan. Niet alleen neergeschreven kennis in boeken, maar ook toegepaste kennis in de meer ambachtelijke context. Van Eyck blonk uit in beide, in wetenschap en kunst, zoals Filips de Goede het verwoordde. Wellicht is dat de reden waarom er vandaag op de hele wereld niet één enkele vervalser van zijn kunst rondloopt.’ – PVW

Bart Fransen werd door de KVAB en de Jonge Academie onderscheiden met de Jaarprijzen Wetenschapscommunicatie 2021, voor zijn uitzonderlijke verdienste in wetenschapscommunicatie. Twaalf andere laureaten werden onderscheiden.

 

Overige wetenschappen

© 2008-2023
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door EOS vzw