Ik heb een vraag - homepage

Overal op het platteland zie je kilometers grachten. Wanneer heeft wie die ooit gegraven en waar is de aarde daaruit naartoe? Want nergens zie je heuvels of zo ernaast.

pijl05/09/2008 - Jurgen (38 jaar)

Mens en maatschappij Context van de vraag:

Stammen die grachten uit het prille begin van de landbouw, of is er een periode geweest (Napoleon misschien?) waar 'en masse' grachten gegraven werden?


Antwoord

Grachten dienen meestal voor ontwatering of afwatering: ontwatering  om het grondwaterpeil te verlagen en zo moerassige gronden geschikt te maken voor akkerbouw of voor bebouwing, afwatering voor een versnelde afvoer van regenwater.

Grachten zijn dus van alle tijden, ten minste vanaf de tijd dat de mensen zich vast op een plaats verstigden en aan landbouw deden. De meest zichtbare grachten zijn natuurlijk die langs de steenwegen en deze zijn aangelegd tegelijk met de steenweg. Vermits er in de tijd van Napoleon veel steenwegen zijn aangelegd zullen de bijbehorende grachten ook van die tijd dateren.

Deze praktijk is in de 20ste eeuw in onbruik geraakt want grachten zijn stelselmatig vervangen door riolen, een praktijk die nu in vraag wordt gesteld want dit bevordert het overstromingsrisico, vermindert de wateropname door de bodem en houdt ons afwateringssysteem ecologisch bijna dood.

De hoeveelheid grond die uit de grachten komt is beperkt. Bij ruimen van de grachten wordt die grond over enkele meters rond de gracht uitgespreid (indien ten minste niet vervuild) en na enkele jaren vindt men er niets van terug. Deze bodem is rijk aan slib en organisch materiaal en bevordert dus de plantengroei erop.

In sommige gevallen is wel doelbewust aan ophoging van het land gedaan met materiaal uit de grachten. Zo zijn de zogenaamde bolle akkers van het Waasland ontstaan: lange smalle percelen afgeboord met grachten waarbij het uitgegraven materiaal stelselmatig naar het midden van de akker werd verplaatst.

Hedendaagse ploegtechnieken nivelleren overal het microreliëf dat vroeger bestond. Het landschap is nu veel vlakker en minder interessant geworden en daarmee is ook de relatie tussen natuurlijke processen of menselijke activiteiten en het landschap minder zichtbaar, alleszins herkennen de mensen subtiele tekens in het landschap niet meer.

Deze vraag werd beantwoord door:
Michiel Dusar
wd afdelingshoofd

Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen
 Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen
 

Reacties op deze vraag

08/10/2008
Prof. Dr. Cecile Baeteman

Om te weten wie en wanneer grachten gegraven heeft op het platteland, moet een onderscheid gemaakt worden per streek.
Ik kan u antwoord geven voor het kustgebied of polders waar wel de meeste grachten aangetroffen worden.
Vanaf de 9e à 10e eeuw bestond dit gebied voor een groot gedeelte uit schorre en zoutweiden (d.i. schorre niet nagenoeg nooit meer door het getij overspoeld wordt en dus zoet geworden is met grassen). De mens is er geleidelijk aan dijkjes beginnen te bouwen om eventuele overstromingen tijdens stormen vanuit opengebleven geulen te beletten en ook om hun eigendommen af te bakenen.
Dijken bouwen in dergelijk gebied impliceert dat de neerslag niet meer op natuurlijke wijze kan afgevoerd worden en ook niet in de ondergrond kan dringen, want de grondwatertafel stond er zeer hoog en alle sedimenten waren gesatureerd aan water. De enige mogelijkheid om het overtollige water weg te krijgen was via een grachtensysteem waardoor het water uiteindelijk via sluizen in zee terecht kwam.
Grachten graven in dergelijk gebied impliceert ook dat men het gebied draineert waardoor de bovenste kleilaag is gaan compacteren (klinken) en dus het maaiveld gedaald is. Daardoor liggen de polders nu onder hoogwater niveau.
De gegraven grond werd verspreid over het land of gebruikt om de dijkjes te bouwen.



Enkel de vraagsteller en de wetenschappers kunnen reageren op deze vraag en het antwoord.